MIYA ENERGIYA METABOLIZMI – ASOSIY YO‘LLAR VA MUHIM MODDALAR
Rayimqulov Firdavs Azimjon o‘g‘li
Alfraganus Universiteti Tibbiyot fakulteti 2-kurs talabasi ORCID ID: 0009-0004-0348-2962
To‘lqinov Hamidulla Xamdam o‘g‘li
Alfraganus Universiteti Tibbiyot fakulteti 2-kurs talabasi Ilmiy rahbar: kimyo fanlari falsafa doktori (PhD)
Xaydarov Islom Norboy o‘g‘li
Alfraganus Universiteti Farmasevtika va kimyo kafedrasi katta o‘qituvchisi ORCID ID: 0009-0000-2490-4301
##semicolon## Miya metabolizmi, glyukoza, glyukoliz, oksidlovchi fosforlanish, astrosit-neyron aloqasi, energiya substratlari, ishemiya, neyrofiziologiya
सार
Miya organizmdagi eng metabolik faol a’zo bo‘lib, tana og‘irligining atigi 2% ini tashkil etganiga qaramay, umumiy kislorod iste’molining 20% dan ortig‘ini, glyukozaning esa taxminan 25% ini sarflaydi. Bu energiya talabi asosan neyronlarning bioelektrik faolligi, ion gradientlarini saqlash, sinaptik uzatish va plastiklik jarayonlarini qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan. Ushbu maqolada miya energiya metabolizmining asosiy yo‘llari — glyukoliz, sitrat sikli va oksidlovchi fosforlanish, shuningdek, asosiy substratlar — glyukoza, laktat va keton jismlarining roli tahlil qilinadi. Shuningdek, astrositlar va neyronlar o‘rtasidagi metabolik aloqalar, ishemik holatlarda metabolik muvozanatning buzilishi va zamonaviy tadqiqotlarning klinik ahamiyati yoritiladi.
##submission.citations##
[1] Harris JJ, Jolivet R, Attwell D. Synaptic energy use and supply. Neuron. 2012;75(5):762–777. doi:10.1016/j.neuron.2012.08.019
[2] Dienel GA. Brain glucose metabolism: Integration of energetics with function. Physiol Rev. 2019;99(1):949–1045. doi:10.1152/physrev.00062.2017
[3] Attwell D, Laughlin SB. An energy budget for signaling in the grey matter of the brain. J Cereb Blood Flow Metab. 2001;21(10):1133–1145. doi:10.1097/00004647-200110000-00001
[4] Alle H, Roth A, Geiger JR. Energy-efficient action potentials in hippocampal mossy fibers. Science. 2009;325(5946):1405–1408. doi:10.1126/science.1174331
[5] Vaishnavi SN, et al. Regional aerobic glycolysis in the human brain. Proc Natl Acad Sci U S A. 2010;107(41):17757–17762. doi:10.1073/pnas.1010459107
[6] Schmidt-Kastner R, Freund TF. Selective vulnerability of the hippocampus in brain ischemia. Neuroscience. 1991;40(3):599–636. doi:10.1016/0306-4522(91)90001-2
[7] Magistretti PJ, Allaman I. A cellular perspective on brain energy metabolism and functional imaging. Neuron. 2015;86(4):883–901. doi:10.1016/j.neuron.2015.03.035
[8] Cryer PE. Hypoglycemia-associated autonomic failure in diabetes. N Engl J Med. 2005;352(22):2276–2284. doi:10.1056/NEJMra042473
[9] Pellerin L, Magistretti PJ. Sweet sixteen for ANLS. J Cereb Blood Flow Metab. 2012;32(7):1152–1166. doi:10.1038/jcbfm.2011.149
[10] Courchesne-Loyer A, et al. Ketones as alternative fuel for the brain in aging and neurodegenerative disorders. Front Mol Neurosci. 2017;10:346. doi:10.3389/fnmol.2017.00346
[11] Bélanger M, Allaman I, Magistretti PJ. Brain energy metabolism: focus on astrocyte-neuron metabolic cooperation. Cell Metab. 2011;14(6):724–738. doi:10.1016/j.cmet.2011.08.016
[12] Nicholls DG, Ferguson SJ. Bioenergetics 4. Academic Press; 2013. Chapter 7.
[13] Magistretti PJ. Neuron-glia metabolic coupling and plasticity. J Exp Biol. 2006;209(Pt 12):2304–2311. doi:10.1242/jeb.02208
[14] Pellerin L, Magistretti PJ. Glutamate uptake into astrocytes stimulates aerobic glycolysis. Nature. 1994;368(6474): 69–73. doi:10.1038/368069a0
[15] Hertz L, Zielke HR. Astrocytic control of glutamatergic activity: astrocytes as stars of the show. Trends Neurosci. 2004;27(12):735–743. doi:10.1016/j.tins.2004.10.008
[16] Mergenthaler P, et al. Sugar for the brain: the role of glucose in physiological and pathological brain function. Trends Neurosci. 2013;36(10):587–597. doi:10.1016/j.tins.2013.07.001
[17] Dirnagl U, et al. Pathobiology of ischaemic stroke: an integrated view. Trends Neurosci. 1999;22(9):391–397. doi:10.1016/S0166-2236(99)01401-0
[18] Seaquist ER, et al. Hypoglycemia and brain metabolism. Diabetes Care. 2011;34(7):1624–1629. doi:10.2337/dc11-0044
[19] World Health Organization. Stroke Fact Sheet. Geneva; 2023. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/stroke
[20] Iadecola C. The pathobiology of vascular dementia. Neuron. 2013;80(4):844–866. doi:10.1016/j.neuron.2013.10.008
[21] Magistretti PJ, Allaman I. Brain energy metabolism: from a cellular perspective to imaging. Neuron. 2015;86(4):883–901. doi:10.1016/j.neuron.2015.03.035
[22] Mosconi L, et al. FDG-PET in the early diagnosis of Alzheimer's disease. Eur J Nucl Med Mol Imaging. 2008;35(3):497–510. doi:10.1007/s00259-007-0633-8
[23] Newport MT, et al. A new way to produce energy in the brain: the ketone metabolism. Neurobiol Aging. 2016;37(5):197–206. doi:10.1016/j.neurobiolaging.2015.11.001
[24] Suzuki A, et al. Astrocyte-neuron lactate transport is required for long-term memory formation. Cell. 2011;144(5):810–823. doi:10.1016/j.cell.2011.02.018














